برای غلامحسین ساعدی و خاطره "عزاداران بیل"

صدا می آمد

صدایی مرموز و عجیب

صدایی خفه و مضطرب

صدایی که دور می شد و نزدیک می شد

همین چند روز پیش، «یولیا واسیلی ‌‌‌‌اِونا » پرستار بچه‌‌‌هایم را به اتاقم دعوت کردم تا با او تسویه حساب کنم .

به او گفتم: بنشینید«یولیا واسیلی ‌‌‌‌‌اِونا»! می‌‌‌‌دانم که دست و بالتان خالی است امّا رودربایستی دارید و آن را به زبان نمی‌‌‌آورید. ببینید، ما توافق کردیم که ماهی سی‌‌‌روبل به شما بدهم این طور نیست؟

-   چهل روبل. 

-  نه من یادداشت کرده‌‌‌‌ام، من همیشه به پرستار بچه‌‌هایم سی روبل می‌‌‌دهم. حالا به من توجه کنید...

شما دو ماه برای من کار کردید.

-   دو ماه و پنج روز

-   دقیقاً دو ماه، من یادداشت کرده‌‌‌ام. که می‌‌شود شصت روبل. البته باید نُه تا یکشنبه از آن کسر کرد. همان طور که می‌‌‌‌‌دانید یکشنبه‌‌‌ها مواظب «کولیا» نبودید و برای قدم زدن بیرون می‌‌رفتید.

«سنگ آفتاب» شعر درخشان «اوکتاویو پاز» شاعر مکزیکی در ۱۳۵۲ با ترجمۀ احمد میرعلایی از سوی بنگاه نشر زمان درآمد. من که شیفته آن شعر و کار مترجمش شده بودم. در نیم صفحه از هفته نامه یی یادداشتی در بارۀ «سنگ آفتاب» نوشتم با عنوان «تصویرهای به هم زنجیر شده». بعدها که با ترجمه فرانسوی اثر کلنجار می رفتم تازه دریافتم که احمد میرعلایی برای نشاندن شعر اوکتاویو پاز در نگین فارسی اش، به نوبۀ خود کاری کارستان کرده و از «سنگ آفتاب» که گوهری است در ادبیات آمریکای جنوبی، گوهری به فارسی پرداخته است. انتشار چنین اثری درآن زمان توجه کباده کشان ادبی را برنیانگیخت. چراکه یک شعر سورئآلیسم بود و در آن «واقعیت» که بسیاری خواب های انقلابی می دیدند، وقت گریز زدن به سورءآلیسم نبود! درحالی که بی خبر بودیم که قرار است به زودی با آن نوع انقلاب و رژیم سورءآلیستی، درعین حال وضعیتی شبه فاشیستی را -اگر مانند احمد میرعلایی قربانی اش نشدیم- به مدت سه دهه تجربه کنیم. حال که چنان شده و چنین می گذرد، آیا شگفتی آورنیست که در می یابیم با تاریخ فردی و جمعی شاعر مکزیکی که در «سنگ آفتاب» روایت می شود، خویشاوندی نزدیک یا دور پیدا کرده ایم؟

به بهانه‌ی روز جهانی کودک و درخواست لغو مجازات اعدام

«حفره‌ی سیاه»

آنگاه که در شهر بی‌پدرمادری،

کودکان درد،

در کوچه‌های بغض و تنهایی

سرگردانند،

معلم پای تخته داد ميزد

صورتش از خشم گلگون بود

و دستانش به زير پوششی از گرد پنهان بود

ولی آخر کلاسي‌ها

لواشک بين خود تقسيم می‌کردند

وآن يکی در گوشه‌ای ديگر «جوانان» را ورق می‌زد.

برای اينکه بيخود های ‌و هو می‌کرد و با آن شور بی‌پايان

تساوي‌های جبری را نشان می‌داد

با خطی ناخوانا بروی تخته‌ای کز ظلمتی تاريک

غمگين بود

تساوی را چنين بنوشت : يک با يک برابر است

^{پسر يك روز عصر در كافه دورله نزديك دختر آمد، به او گفت كه تازه از كلاس جامعه‌شناسي آمده است. دختر هم چندين روز اين پا و آن پا مي‌كرد تا به او بگويد كه فروشنده‌ي يك فروشگاه كفش است. عادت كرده بودند كه در اتاق پشتي كافه دورله هم‌ديگر را ببينند، معمولاً حدود ساعت شش و ده دقيقه، درست بعد از اين كه از سر كارش برمي‌گشت. خوشحال بود كه هر شب او را مي‌‌بيند: او جفت او بود، مؤدب و دوست‌داشتني. از اين كه كسي را پيدا كرده كه ساعاتي را پيش از شام تا رسيدن به خانه مي‌تواند با او سر كند، خوشحال بود. دختر زياد صحبت نمي‌كرد، معمولاً پسر بود كه حرف مي‌زد، با او از اسلام و كتاب مقدس صحبت مي‌كرد. گرچه او خيلي زياد به كتب مقدس اشاره مي‌كرد، اين چيزها براي دختر عجيب نبود. شگفت‌زده نمي‌شد، هيچ چيز او را شگفت‌زده نمي‌كرد: روش او دقيقاً همين بود؛ از هيچ‌چيز واقعاً شگفت‌زده نمي‌شد.}

اینهمه گیر مده

پارس مکن

به پر و پاچه مپیچ

هی بر سر هیچ